Jednym z najważniejszych wyzwań, przed jakimi stoi nasze środowisko jest nie tyle podniesienie poziomu szkolenia, co zmiana sposobu myślenia o tych obszarach, rozpoczynająca prawdziwą rewolucję, u której podstaw leżeć będą równe szanse rozwoju na rynku.

Nie mam najmniejszych wątpliwości, że zarówno edukacja podczas studiów jak ta, która jest kontynuowana w toku aplikacji adwokackiej nie daje młodemu człowiekowi odpowiednich narzędzi do zmierzenia się z otaczającą go rzeczywistością. Zmiany społeczne i gospodarcze prowadzą nie tylko do zmiany prawa, ale także tego, w jaki sposób świadczone są usługi prawne. Absolwent wydziału prawa, choć wyposażony jest w obszerną wiedzę teoretyczną podejmując pierwsze zatrudnienie zwykle boleśnie konfrontuje się ze stawianymi mu przez pracodawcę praktycznymi wymogami, a niekiedy doznaje pierwszych rozczarowań już na etapie ubiegania się o pracę – nie potrafi sformułować listu motywacyjnego i CV, nie wie jak prawidłowo zredagować e-mail do pracodawcy, ma wątpliwości zarówno co do etykiety obowiązującej pomiędzy prawnikami jak i netykiety, która nie zawsze w tej branży pokrywa się z regułami akceptowanymi w innych. Podobnych problemów doznają aplikanci.

Choć wiedza teoretyczna, w szczególności z zakresu filozofii prawa, doktryn czy historii państwa i prawa ma zasadnicze znaczenie dla pełnego zrozumienia istoty zawodów prawniczych wydaje się, że od prawnika w dzisiejszych czasach wymagane są nade wszystko umiejętności praktyczne. Myśląc zatem o zmianach w omawianym obszarze – nie uważam, aby zasadne było wyłącznie wprowadzenie do programu szkolenia nowych przedmiotów (np. z dziedzin niszowych).

Konieczne jest dokonanie zmiany struktury nauczania

Aplikant adwokacki powinien umieć praktycznie stosować prawo, ale także posiadać wiedzę i szkolić umiejętności z zakresu pracy zespołowej, negocjacji, komunikacji i zarządzania.

Kluczowe jednak dla opracowania niezwłocznej reformy programu szkolenia podczas aplikacji powinno być założenie, że:

Celem aplikacji nie jest zdanie egzaminu zawodowego
Celem aplikacji jest wyszkolenie adwokata świadomego istoty zawodu

W tym celu konieczne wydaje się zlecenie przeprowadzenia pośród studentów wydziałów prawa i aplikantów badania ukierunkowanego na uzyskanie odpowiedzi na pytanie o to, jaka jest preferowana przez nich ścieżka kariery:

klasyczna
pozwalająca na reprezentowanie klientów przed sądami i innymi organami państwowymi
biznesowa
ukierunkowana na wspieranie przedsiębiorców w ich działalności i uwzględniająca specyfikę tego rodzaju pracy

Reforma programu szkolenia winna uwzględniać uzyskane w ten sposób wyniki i brać pod uwagę konieczność dostosowania zajęć do wymogów obu ścieżek.

Jeśli Adwokatura faktycznie zmierza do tego, aby nie oddawać kolejnych obszarów zawodowej aktywności na rzecz innych profesjonalistów powinna pochylić się nad tym w jaki najlepszy z możliwych sposobów kształcić samodzielnych prawników, którzy po wpisaniu na listę zawodową będą w stanie podjąć decyzję co do tego, którą ścieżkę kariery wybrać, będąc do obu dostatecznie dobrze przygotowanym.

Nie wiadomo, kiedy będzie możliwy powrót do szkoleń stacjonarnych, ale niezależnie od tego – nie ma przeciwwskazań aby większość szkoleń odbywała się online. Jak pokazuje doświadczenie, jest to równie atrakcyjna forma przyswajania wiedzy, a wiąże się z kolosalnym obniżeniem kosztów i czasu związanego z przyjazdem na zajęcia.

Niezależnie od powyższego zasadne jest także wprowadzenie we wszystkich Izbach Adwokackich jednolitych reguł dotyczących zatrudniania aplikantów. Odmienne w tym zakresie praktyki uzależniające możliwość podjęcia pracy poza kancelarią patrona prowadzą do nierówności pomiędzy aplikantami.

W interesie publicznym tj. po to, by zapewnić odpowiednią jakość i bezpieczeństwo usług prawnych swoich klientów adwokaci powinni nieustannie rozwijać i pogłębiać swoją wiedzę prawniczą. Rolą samorządu powinno być, jednakże oferowanie jego członkom nie tylko szkoleń z materii prawniczej, ale także warsztatów z zakresu zarządzania kancelarią, technologii, kontaktów z mediami, umiejętności miękkich i biznesowych.

Przyjęcie koncepcji, że pochodząca od aplikanta opłata za szkolenie (ustanawiana przez Ministerstwo Sprawiedliwości) zasilająca konto Izby Adwokackiej i rozliczana oddzielnie od jej budżetu byłaby przeznaczana wyłącznie na wynagrodzenie wykładowców z jednej listy w całej Polsce, prowadzących zajęcia online skutkowałoby gigantyczną oszczędnością środków finansowych. Opłacenie jednego zespołu szkolących wszystkich aplikantów wyeliminowałoby konieczność regulowania wynagrodzeń dla wykładowców z każdego przedmiotu, w każdej izbie, zaś organizacja szkoleń online wpłynęłaby na obniżenie wydatków związanych z utrzymaniem lokalu na cele szkoleniowe (mogłyby znaleźć inne przeznaczenie). Powstała dzięki temu pula środków prowadziłaby do tego, że ORA mogłaby zawrzeć trójstronną umowę szkoleniową (ORA- aplikant – kancelaria), na podstawie której środki finansowe wcześniej przeznaczane na wynagrodzenie wykładowców przekazywane byłyby kancelarii zobowiązanej równocześnie (jako warunkiem uzyskania środków) do zatrudnienia aplikanta w oparciu o umowę o pracę z zagwarantowanym wynagrodzeniem co najmniej minimalnym. Oczywiście nie jest to rozwiązanie optymalne, ale z pewnością połączy dwa poniekąd sprzeczne żywioły. Po stronie aplikanta – potrzebę nauki i bycia wynagradzanym, po stronie pracodawcy – potrzebę minimalizowania wydatków, zaś po stronie ORA – zapewnienie aplikantom możliwości nauki zawodu w praktyce.

Niezależnie od powyższego zasadne jest także wprowadzenie we wszystkich Izbach Adwokackich pełnej dobrowolności w zakresie uczestniczenia przez adwokatów w systemie nieodpłatnej sądowej pomocy prawnej (sprawy z urzędu) oraz systemie przedsądowej pomocy prawnej. Izby powinny przyjąć jednolitą praktykę w zakresie wyznaczania obrońców/pełnomocników z urzędu, aby unikać wątpliwości co do preferowania poszczególnych kolegów lub koleżanek. Optymalne byłoby oparcie systemu na zasadzie losowości.

Aby zwiększyć szanse młodych adeptów zawodu na rynku istotne jest także powołanie

Centrum karier, staży i praktyk

Rynek to zweryfikuje”, to hasło, które zdaje się być odpowiedzią na niemal wszystkie bolączki systemu szkolenia oraz trudności adwokatów, aplikantów oraz studentów prawa w odnalezieniu się w realiach konkurencji. Choć co do zasady zgodzić się należy z poglądem, że w istocie nie każdy odznacza się takimi cechami osobowości i charakteru, które wydają się niebywale istotne nie tylko w wykonywaniu wolnego zawodu i nade wszystko – funkcjonowania jako przedsiębiorca, samorząd adwokacki nie może uchylać się przed udzielaniem wsparcia zarówno aktualnym członkom palestry jak i osobom, które do niej niebawem wejdą.

Centrum karier, staży i praktyk
Wsparcie
świadczone na rzecz osób poszukujących zatrudnienia i tych, które je oferują, na wzór popularnych portali pośredniczących
Współpraca z OBA
Dałoby to możliwości przygotowywania raportów i analiz dotyczących prawniczego rynku pracy, zapotrzebowania na poszczególne kompetencje (co stanowiłoby podstawę rekomendacji dotyczących programu szkolenia aplikantów i doskonalenia zawodowego adwokatów) oraz deficytowych i nadwyżkowych obszarów praktyki.
Dofinansowanie projektów
Współpraca z otoczeniem społeczno-gospodarczym
z wykorzystaniem różnorodnych form komunikacji zarówno z aplikantami jak i adwokatami na różnych szczeblach kariery zawodowej
Organizacja wydarzeń (seminaria, warsztaty, konferencje)
Kojarzenie kandydatów z ofertami pracy, praktykami lub stażem